Absürt Bir İddia: Namazın Yahudilerden Geldiği Vehmi -1-

Bu yazı, zaman zaman gündeme getirilen ve çoğu kez temelsiz olarak değerlendirilen bir iddiayı ele alır: Namazın Yahudilerden geldiği yönündeki vehim. Amacımız bu iddianın kökenini, ne anlama geldiğini ve neden hatalı olduğunu, güvenilir dini kaynaklar ışığında açıklamaktır. Okuyuculara tarihsel ve teolojik bir çerçeve sunmayı hedefliyoruz.

Namaz ve adhanın kökeni: İslam için özgün bir ibadet

Namaz (salat), İslam’ın beş temel ibadetinden biri olarak kabul edilir. Kuran’da namazın önemi ve belirli vasıtalarla (zamanında) yerine getirilmesi emredilir. Ayrıca Hz. Muhammed’e vahiy yoluyla ibadet şeklinin öğretilmesi ve adhan (ezan) gibi uygulamalarla pratikleşmeye başlaması özellikle Hadis literatüründe kayıtlıdır. İslam geleneğinde namaz, beş vakitte kılınan bir ibadet olarak tanımlanır: sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı. Bu beş vakit, zamanla sabitleşmiş ve toplu ibadet kültürü oluşmuştur. Namazın kökeninin Yahudilikten geldiği iddiası, temel kaynaklar ve ilk dönemin tarihiyle çelişir; çünkü Kur’an ve Sünnet, bu ibadetin Hz. Muhammed’e özgü bir vahiy ve Hz. Muhammed çevresindeki toplum için belirlenen bir vecibe olarak ortaya çıktığını belirtir.

İslam geleneğinde adhan, camide dörtnala koşan ezanlarla başlayan bir çağa işaret eder. Ezanın ilk uygulamaları hakkında rivayetlerde Bilal bin Rebi (bilinen adıyla Bilal) gibi sahabelerin adını görmek mümkündür. Bu, namaz çağrısının toplu bir ibadet sürecinin parçası olarak ortaya çıktığını gösterir. Adhan ve namaz uygulaması, Yahudi ve Hristiyan ibadetlerinden korunması gereken benzersiz bir İslami ibadet formunu oluşturur.

Tarihsel bağlam: Arabistan’da 7. yüzyıl dini pratiklerinin oluşumu

İslam’ın ortaya çıkışı, 7. yüzyıl Arap yarımadasında gerçekleşti ve bu süreçte dini pratikler hızla şekillendi. Yahudi topluluklarıyla coğrafi ve toplumsal etkileşimler mümkündü; Medine’de yaşayan farklı inanç topluluklarıyla temaslar, bazı pratiklerin benzerleşmesine yol açabilirdi. Ancak bu benzerlikler, namazın Yahudilerden geldiğini kanıtlamaz. İslam’ın asli inanç ve ibadet ritüelleri, özellikle Kuran’daki emirler ve Hz. Muhammed’in sünnetiyle oluşan bir yapıdadır. Kur’an, namazı belirli zamanlarda kılınması gereken bir ibadet olarak tasvir eder ve bu ibadetin toplumsal ve ruhani yönlerini vurgular. Kıble’nin Kudüs’ten Kabe’ye dönüştürülmesi gibi tarihsel olaylar da, ibadet şekillerinin özgünleşmesini anlatır; bu, dini kimliğin gelişimi açısından önemlidir.

Kuran ve Hadis’lerde namazın kökeni

Kuran’da namaz kavramı birçok yerde vurgu bulur. “Ve namazı dosdoğru kılın” (özellikle 2:43; 2:110; 4:103 gibi referanslar) gibi ifadelere rastlanır ve bu, namazın Allah’ın kulları için belirli vakitlerde yerine getirilmesi gereken bir ibadet olduğuna işaret eder. Hadis literatüründe ise Namazın beş vakitte kılınması, adanmışlık ve ibadet disiplini üzerinde durulur. Ayrıca Isra ve Miraj (gece yolculuğu) gibi Hadis anlatılarında namazın emri Hz. Muhammed’e verilmiş ve beş vakit olarak indirilmiştir; bu süreçte ibadetin ritüelleri (kıyam, rüku, secde) ve kıble yönüyle ilgili kavrayışlar netleşir. Bu anlatımlar, namazın kökeninin ilahi vahiy ve Hz. Muhammed’in peygambertliğiyle bağlantılı olarak ortaya çıktığını gösterir.

Yahudi ibadeti ile karşılaştırma: Benzerlikler ve farklılıklar

Yahudi ibadeti, özellikle Şacharit (sabahlık ibadet), Minha (öğle sonrası ibadet) ve Ma’ariv (akşam ibadeti) gibi günlük pratikleri içerir. Bu ibadetler, belirli dualar, ritüeller ve toplu ibadet düzenlerini kapsar. Benzerlikler, bazı ritüel eylemlerde (ayakta duruş, diz kırma/bükme, secde benzeri pozlar) ve düzenli ibadet saatlerinde görülebilir. Ancak benzerlikler, kaotik bir aktarım veya tekil bir mirasçılığa işaret etmez; her din kendi teolojik çerçevesinde bu ibadetleri geliştirmiştir. Namazın Yahudilerden geldiği iddiası, bu tür benzerlikleri tek nedene indirgemeye çalışır; oysa tarihsel ve teolojik açıdan bu iddia sağlar bir destek bulamaz. İki inanç da, Tek Allah’a yönelme ve ritüel ibadetler üzerine odaklanır; fakat ibadet şekilleri, yönelişler ve ritüel ayrıntılarında önemli farklılıklar bulunur.

Bu iddianın neden yanlış olduğuna dair net bulgular

• Kaynaklar ve tarih: Kur’an ve Hadis, namazın Hz. Muhammed’e vahiy yoluyla emredildiğini ve beş vakitte kılınacak şekilde düzenlendiğini belirtir. Bu, ibadetin kökeninin Hz. Muhammed’in risaletinin bir parçası olarak ortaya çıktığını gösterir. Yahudi ibadetlerinden türediğini gösteren güvenilir bir arkeolojik veya ilmi kaynak mevcut değildir.
• Ritüel yapı: Namaz, belirli hareketlerden (ayakta duruş, rüku, secde) ve kıbleye yönelişten oluşan özgün bir ritüeli içerir. Yahudi ibadeti ile karşılaştırıldığında ritüellerin içeriği ve amacı farklıdır. Bu, doğrudan bir miras paylaşımını kanıtlamaz.
• Teolojik çerçeve: Namaz, Allah’a yönelişi ve kulluk bilincini pekiştirmek amacıyla kurulan Özgün bir ibadet sistemidir. Bu sistemin temel taşları, Hıristiyanlık veya Yahudilik ile aynı köklerden gelmek zorunda değildir; her biri kendi teolojik geleneğinde dinamikleşmiştir.
• Tarihsel etkileşimler: İslam’ın erken döneminde Arap toplumu ile çevredeki Yahudi ve Hristiyan topluluklar arasında etkileşimler olmuştur. Bu etkileşimler bazen ibadet pratiklerinde karşılıklı etkilenmelere yol açabilse de, namazın Yahudilerden geldiği yönündeki iddia, tarihsel verilerle desteklenmez.

Sonuç: Bilgiye dayalı bir bakışla yaklaşım

Absürt bir iddia olan “Namaz Yahudilerden geldi” yönündeki sav, tarihsel ve teolojik kanıtlar açısından zayıftır. İslam’ın namaz ibadeti, Kur’an ve Hadis kaynaklarında Hz. Muhammed’e özgü olarak şekillenmiş ve beş vakitli bir ibadet düzeni olarak ortaya çıkmıştır. Yahudi ibadetiyle bazı yüzeysel benzerlikler görmek mümkün olsa da bu benzerlikler, doğrudan miras aktarımını veya kökten bir bağlılığı ispatlamaz. Her iki dinin ibadet pratikleri kendi tarihsel süreçlerinde gelişmiştir ve karşılaştırmalı çalışmalar, aralarındaki farkları anlamak için önemli olsa da, birinin diğerinden türediğini kanıtlamaz.

Bu tür iddiaları değerlendirirken güvenilir kaynaklara başvurmak, tarihsel bağlamı dikkate almak ve teolojik çerçeveyi korumak büyük önem taşır. Bu yazı, okuyuculara bu tür konularda mercekli ve eleştirel bir bakış açısı kazandırmayı amaçlar.