Absürt Bir İddia: Namazın Yahudilerden Geldiği Vehmi -2-

Giriş
Bu bölümde, Namazın Yahudilerden geldiğine dair iddianın nereden filizlendiğine dair genel bir çerçeve çizeceğiz. Çoğu zaman bu tür iddialar, dinler arası karşıtlık ya da tarihsel yanlış anlamalar sonucu gündeme gelir. Bu yazı, iddiayı bilimsel ve tarihi bağlamda değerlendirerek, neden böyle bir çıkarımın ya da ihtimalin desteklenmediğini açıklamayı amaçlar.

Tarihsel Arka Plan

İslam geleneğinde namazın (salat) ilk dönemlerde hangi şekli aldığı konusunda kaynaklar, özellikle İsra ve Mi'raj olayları ile Medine dönemi uygulamalarına işaret eder. Kur'an-ı Kerim'in yön değiştirme olayı (kıble değişikliği) ile birlikte ibadetlerin ritüelleştirilmesi artmıştır. Hadis literatürü, beş vakit namazın Medine döneminde kesin olarak düzenlendiğini ve bu düzenin Allah’a ibadet amacıyla farz kılındığını anlatır. Bu süreçte kılınan namaz, Arap yarımadasında ve çevresinde bilinen diğer dua geleneklerinden bazı yönleriyle ayrışır.

Namazın Kaynakları: Kur'an ve Hadisler

Kur'an'da namaz kavramı ve "salat" ifadesi sıkça geçer. Ancak namazın formunun ve vakitlerinin hangi tarihte, hangi metotlarla kesinleştiği konusundaki veriler, büyük ölçüde hadis ve siyer (peygamberin hayatı) literatürü ile desteklenir. İsra ve Mi'raj kıssasında peygamberimizin yola koyduğu beş vakit namazı, inananlar için temel ibadet olarak tasdik edilir. Bu, namazın bir ritus olarak uzun bir evrim sürecinden geçtiğini gösterir; ancak bu süreç, Yahudi ibadetiyle doğrudan bir "kaynak transferi" veya kopyalama çabası olarak okunmamalıdır.

Yahudilik ve İslam Arasındaki Farklar

Yahudilikte ibadet gelenekleri, sabah, öğleden sonra ve akşam gibi belli vakitlere dayanan sabit dualar, özel lisanlar ve sinagog liturjisiyle karakterizedir. İslam’da namaz ise beş vakit olarak belirlenmiş, belirli fiziksel hareketler (rükû, secde) içeren ve yön (kıble) açısından Kabe’ye dönük bir ibadettir. Dil, ritüeller ve içeriğin tamamı bu iki dini geleneğin öznel ve kültürel bağlamlarına göre şekillenir. Bu nedenle, iki inancın ibadet pratikleri benzer görünse bile, birinin diğerinden “geldiği” sonucuna varmak akademik olarak güç ve doğrulama gerektirir. Mevcut tarihsel ve dilbilimsel çalışmalar, doğrudan bir kaynak transferinin kanıtını sınırlı bir netlikle sunar.

İddianın Kaynakları ve Yanlış Yorumlar

"Namaz Yahudilerden geldi" iddiası çoğunlukla polemik amaçlı, ya da tarihsel bağlamı atlayan bazı metin yorumlarından doğabilir. Bazı kişiler, kutsal yönelimler, abdest (ablution) pratiği veya güncel duaların benzerliğini gerekçe göstererek bu tür bir tahlile ulaşabilirler. Oysa dil, tarih ve bağlam açısından bakıldığında, iki inanç arasındaki ritüellerin karşılaştırılması, doğrudan bir aktarım veya tek yönlü bir etkileşimin göstergesi değildir. Akademik literatürde, İslam’ın namaz ibadetinin kökeninde İslami vahiy, Arap kültürü, ve peygamberin tecrübesi gibi dinamiklerin belirleyici olduğuna dair güçlü bir görüş vardır. Aynı dönemde veya aynı coğrafyada farklı ibadetlerin paralel biçimde gelişmiş olabileceği de kabul edilebilir.

Akademik Perspektif ve Deliller

Nihai bir kanıt olarak görülebilecek kesin kaynaklar sınırlıdır; ancak mevcut literatürde Namaz’ın beş vakit olarak belirlenmesi ve bu ibadet biçiminin Kur'an ve Hadis literatürüyle desteklenmesi, iddianın reddine sağlam bir temel sunar. İsra ve Mi'raj olayı, namazın farz kılınması için ilahi bir hudut olarak gösterilir; bu, namazın tarihsel olarak sonraki dönemlerde oluşan ve kurumsal olarak uygulanmaya başlanan bir ibadet biçimi olduğunu düşündürür. Bu bağlamda, "namaz Yahudilerden geldi" iddiası, yerleşmiş bilimsel çerçevenin ötesinde kalır.

Sık Yapılan Yanlış Yorumlar

• Namazın doğrudan Yahudilikten kopyalandığı iddiası. Bu iddia, tarihsel kanıtlar ve metin yorumlarıyla desteklenmez.
• Beş vakit ibadeti tek bir kaynak transferine bağlama. Gerçek şu ki ibadet vakitleri, ritüel hareketler ve dil de dahil olmak üzere çok katmanlı bir gelişim sergiler.
• İbadet dili ve yönünün tek kaynaktan etkilendiği farzı. Farklı coğrafi ve kültürel etkileşimler, ritüellerin benzerliklerini açıklayabilir ama bu, “kaynak aktarması” iddiasını kabul ettirmez.

Sonuç

Absürt olarak görülen bu iddia, dinler arası karşıtlıklar ve bilgi eksikliği nedeniyle zaman zaman gündeme gelse de, mevcut tarihsel-ıslah literatürüyle tutarlı değildir. Namazın kökeni, İslam’ın vahiy, peygamberin mucizesi ve Medine dönemi dinî uygulamalarıyla şekillenen bir ibadet olarak ele alınır. Bu tür iddialara yaklaşırken, kaynağın güvenilirliğini, bağlamı ve karşılaştırmalı tarih disiplininin kurallarını göz önünde bulundurmak gerekir. Ayrıca, farklı dinî geleneklere saygı göstererek, benzerlikler üzerinden büyük genellemeler yapmak yerine derinlemesine tarihi ve metinsel inceleme gerekir. Bu sayede, bilgi kirliliği ve önyargılar azaltılır ve dinler arası diyalog daha sağlıklı bir zeminde ilerler.