Giriş

Resûle itaat kavramı, İslam inancında sıkça sorulan ve doğru anlaşılması gereken bir konudur. Toplumsal hayatta itaat terimi çoğunlukla emirleri yerine getirme olarak algılansa da, İslam bağlamında Resûle itaati etmek, nasıl bir itaatin esas alındığını ve Allah’a itaat ile olan ilişkisinin nasıl kurulduğunu gerektirir. Bu yazıda, Resûle itaatin gerçekten Allah’a itaat manasına gelip gelmediğini, hangi sınırlar içinde olduğunun ne anlama geldiğini tartışacağız.

Resûle itaat nedir?

Resûl, Allah’ın mesajını ileten kimsedir. Resûle itaat etmek, onun bize ilettiği hükümlere ve sünnete uymak anlamına gelir. Sünnet, Kur’an’ın mesajını pratik hayata taşıyan yol gösterici bir kaynaktır. Ancak bu itaat, Allah’a itaatin bir parçasıdır ve asla Resûl’e ibadet edilmesi anlamına gelmez. İslam’da ibadet, yalnızca Allah’a mahsustur; Resûl ise Rabbimizin mesajını taşıyan bir elçidir.

Allah’a itaat ile Resûle itaat arasındaki bağ

Kur’an-ı Kerim’de sık sık "Allah’a itaat edin, Resûle itaat edin" ifadeleriyle, Allah ile Resûl arasındaki ilişkinin birbirini tamamlayıcı olduğu vurgulanır. Resûlün emri, Allah’ın emridir; çünkü o, Allah’ın mesajını ileten ve uygulamaya koyan kişidir. Bu nedenle resul içtihadında veya pratik yaşantısında gördüğümüz her emir, önce Allah’ın mesajı ile tutarlı olmalıdır. Evrene bakışımızda şu önermeler geçerlidir:

• Resûle itaat etmek, Allah’a itaat etmenin bir yoludur; çünkü Resûl, Allah’ın mesajını taşıyan ve uygulanmasını sağlayan elçidir.
• Resûl’ün yasağı veya emri, kesin olarak Allah’ın hükmüyle uyumlu olduğunda geçerlidir; aksi halde, İslam’ın temel kurallarıyla çelişir ve reddedilir.

Bu bağlamda, Resûle itaatin evrensel amacı, Allah’a yakınlaşmak ve O’nun rızasını kazanmaktır. Hadis ve siyer kaynakları da, Resûl’ün yolunu takip edenlerin, onun örnekliğini hayatlarının merkezine alması gerektiğini belirtir.

Resûle itaat hangi durumlarda gereklidir?

• İlim ve ibadet konularında Resûl’ün öğütlediği usuller, Kur’an ile uyumlu olduğunda uygulanır. Örneğin namazın belirli bir tekniği, zekatın uygulanış şekli, oruç tutmanın manası gibi hususlarda Resûl’ün sünnetine başvurulur.
• Ahlaki ve toplumsal değerler de Resûlün uygulamalarına dayanır. Adalet, merhamet, doğruluk gibi erdemler, Kur’an’ın temel mesajı ile Resûl’ün tavsiyeleri arasında tutarlılık gösterir.
• Hz. Muhammed sav’ın beyanları, tebliğ ve fetvalar, insanların hayatlarına rehberlik eden güvenilir referanslardır. Ancak her durumda, öncelik her zaman Allah’ın kelamına bağlıdır.

Yanlış anlamalar ve sınırlar

Bazı kişiler, Resûle itaatı ilahlıkla karıştırabilirler veya Resûl’e adeta ibadet eder gibi yaklaşabilirler. Bu hatalı bir anlayıştır. İslam’da ibadet Allah’a yöneltilir; Resûl’e itaat ise, Allah’ın mesajını yerine getirme ve onun sünnetini yaşamaya çalışma biçimidir. Ayrıca şu sınırlar gözetilmelidir:

• Eğer bir emir, Kur’an’ın hükümleriyle çelişirse, bu durumda insan, Kur’an’ın önceliğini esas alır ve Rabbimizin mesajına göre hareket eder.
• Resûl’ün sözünün yanına, sahabe ve selef tarafından güvenilirlik ve hadis ilmine dayalı olarak bakılır. Hadislerin zayıf veya uydurma olduğuna dair ilmi değerlendirmeler, itaat için temel alınır.
• Resûl’ün kişisel düşünceleri veya hataları, vahiy olmadığından, doğru anlaşılıp uygulanması için ehli bilginin incelemesini gerektirebilir. Bu nedenle, her türlü uygulama, Kur’an’ın genel prensipleriyle uyumlu hale getirilmeye çalışılır.

Sonuç

Resûle itaat, Allah’a itaatin bir ifadesidir ve bu itaatın amacı, Rabbimizin rızasına ermek ve yarattıklarına adalet, merhamet ve hakikat yoluyla hizmet etmektir. Kuran ve sünnet birbirini tamamlar; Resûl, Rabbimizin mesajını güvenilir biçimde ileten elçidir. Bu nedenle, Resûle itaat etmek, Allah’a itaatin bir gereğidir; ancak bu itaat hiçbir zaman Resûl’e ibadet anlamına gelmez. Sınır, “emir” olarak anlaşılan Resûl önderliğinin, Kur’an’ın hükmüyle çelişmediği sürece uygulanmasıdır. Bu yaklaşım, inancımızı sağlam temeller üzerine kurar ve sünnetin, Kur’an’ın ışığında yaşanmasını sağlar.